Jean-Jacques Rousseau kimdir

Jean-Jacques Rousseau kimdir , Jean-Jacques Rousseau hayatı , eserleri ve sözleri hakkında bilgiler
Jean-Jacques Rousseau , fransız yazarı ve filozofu (Cenevre 1712-Ermenonville, Senlis yakınları 1778). 1550’de Fransa’dan İsviçre’ye göç eden bir protestan ailesinin çocuğu; huysuz ve kararsız bir adam olan babası saatçiydi. Annesi oğlunu doğurduğu sırada öldü. Babası onunla pek ilgilenmedi, on yaşına gelince, oğlunu protestan papazı Lambercier’ye bıraktı ve çekip gitti. Bir zabıt kâtibinin yanında, sonra da bir gravür-cünün atelyesinde uzun süre kalamayan serüvenci delikanlı, bir akşam gezintisinden dönüşte şehrin kapılarını kapalı buldu (1728), Savoie’îi bir papaz tarafından misafir edildi. Papaz, Jean-Jacques’ı Annecy’de oturan Vaud’lu Madame de Warens’in yanına gönderdi. Katolikliği yeni benimseyen bu genç kadın, himayesine aldığı genci, To-rino’daki katolik çömezlerinin misafirhanesine yolladı, Jean-Jacques buradan kurtulabilmek için Katolikliği kabul etti. Annecy manastırında ders gördü, fakat başarılı olamadı (1729), katedralin korosuna girdi, Ca-pella yöneticisinin peşinden Lyon’a gitti, ondan ayrılarak Fribourg’a, Cenevre’ye, Lozan’a, Neuchâtel’e geçti, 1730-1731 kışını Neuchâtel’de geçirdi. Bir serüvencinin peşine takılıp Bern’e gitti, sonunda Paris’e kapağı attı. Hem parasızlıktan, hem de canı istediği için, Chambéry’deki koruyucusu hanımın yanma yaya döndü. Şehrin girişinde bulunan Charmette’ler kır evinde tatlı günler geçirdi, burada yumuşak ve sevgili bir «ana»nm dizi dibinde kültürünü genişletti, duygularını inceltti. Sağlığının düzelmesi i-çin Montpellier’ye yaptığı bir yolculuktan dönünce, yerini sevgili sıfatıyle kâhyanın aldığını gördü. Lyonnais bölgesi genel hâkimi M. de Mably’nin çocuklarına eğitmenlik etmeğe başladı, fakat bu işi de beceremedi; bunun üzerine gene Paris’in yolunu tuttu (1741). Akademi, onun bulduğu yeni müzik notası sistemini kabul etmeyince Fransa elçisi M. de Montaigu ile Venedik’e gitti (1743), burada elçiyle bozuştu, tekrar Paris’e döndü (1744), maliyeci la Popeliniére’-in evinde oynanan les Muses Galantes (Çapkın Musa’lar) [17451 adlı operası alkışlandı; sonra Voltaire ile Rameau’nun (les Fétes de Ramire [Ramir’in Eğlenceleri]) birer operasını gözden geçirdi; bir kesenekçinin karısı Madame Dupin’in sekreteri oldu. Madame Dupin, Rousseau’yu Madame d’Epinay ile tanıştırdı. Salonlarda ilgi topluyordu; dostluk kurduğu Diderot ondan Encyclopédie (Ansiklopedi) için müzik maddeleri yazmasını istedi. Dijon akademisince mükâfatlandırılan İlimler ve Sanatlar Hakkında Nutuk (Dis-cours sur les Sciences et les Arts) adlı broşürü büyük ün kazandırdı. Yaşayışını ilkeleriyle bağdaştırabilmek için görevinden ayrıldı, sırtına bir aba geçirdi, bir tavan arasm-da^bprındı, netfa kopya ederek ekmeğini kazanma yolunu tuttu, îe Devin du Village (Koyun 1 alçısı; 11752J adlı operasının ve Narcissi (1753) adlı komedisinin sağlayabileceği İmkânları tepti; bir handa hizmetçilik yapan Thérèse Levasseur ile seviştiğini açıkladı. İtiraflar’mâa, (Confessions) dedikleri doğruysa bu kadından olan beş çocuğunu Kînisesiz-Çocuklar yurduna yerleştirdi. Yeniden Cenevre yurttaşı oldu ve Calvin’ciliğe döndü (1754), İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı (Discours sur l’Origine de l’inégalité) [1755] adlı eseriyle gene şaşkınlık yarattı. Madame Epinay ona Montmorency ormanındaki Chevrette adlı şatosunun yanında l’Ermitage adlı bir köşk verdi. Rousseau, yazacağı eserleri bu köşkte, tabiatın sessizliğinde tasarlamağa başladı. Ama, Madame d’Epinay’nin görümcesi Madame de Üoudetot’ya duyduğu umutsuz aşk, kır hayatından nefret eden Thérèse ile annesinin dırdırı, Diderot’nun ve Madame d’Epinay’nin sevgilisi Grimm’in boşboğazlıkları, ayrıca mesane sancılarının artırdığı alınganlığı ev sahibesiyle arasını açtı (1757). Yakındaki bir köşke, Lüksemburg mareşalinin ve karısının köşküne taşındı, orada Lettre â d’A-lenıberı s ur les Spectacles’i (Tiyatro Oyunları üstüne d’Alembert’e Mektup) [1758] yazdı; bu eserinde, doğduğu şehri, bu şehre bir tiyatro kazandırmağa heveslenen Voltai-re’e karşı savundu. Ayrıca, üç temel eserini yazmağa girişti; bu eserlerde, felsefesinin zamanın toplumuna uygulanabileceğini ortaya koymağa çalışıyordu: herkese gözyaşı döktüren tutku ve erdem romanı Julie yahut Yeni Héloïse (Julie ou la Nouvelle Héloïse) [1761]; siyasî incelemesi Toplum Sözleşmesi (Du Contrat Social) [1762], pedagojik bir roman olan ve dinle ilgili bölümü parlamento tarafından yakılmağa mahkûm edilen Emile. Rousseau tutuklanmamak için İsviçre’ye geçti, Motiers-Travers’te, Paris başpiskoposuna karşı (Lettre à Christophe de Beaumont [Christophe Beaumont’a Mektup], 1763), Cenevre Büyük konseyine karşı (Letres de la Montagne [Dağdan Mektuplar], 1764), daha önce Lettre sur la Providence ile (Tanrı Hikmeti üzerine Mektup) [1756] tartışmaya giriştiği Voltaire’e karşı kendini savundu. Dünyadan uzak yaşadığı bu köşeden kovulunca, Bienne gölünün ortasındaki Saint-Pi-erre adasında zevkli iki ay geçirdi (1765), sonra Strasbourg üzerinden Paris’e geldi, oradan da İngiltere’ye geçti. Az sonra kitaplarına önsöz yazmış olan filozof Hume ile bozuştu (1766) ve Fransa’ya döndü (1767), burada herkesin kendine kötülük etmek istediği tasasına kapılarak, kendini Gisors’-dan Lyon’a attı, Dauphiné’de başıboş dolaştı durdu, sonra Paris’e gitti (1770). G’ene müziğe döndü; daha önce bu alanda bir Dictionnaire (Sözlük, 1767) yayımlamıştı. Plâtrière sokağındaki (şimdi J.-J. Rousseau sokağı) gösterişsiz evinde nota kopya etmeğe başladı. Zaman zaman evden çıkar, çömezi Bernardin de Saint-Pierre ile kırlara giderdi. Korsika (1765) ve Polonya (1772) için iki siyasî reform tasarısı hazırladı. Ansiklopedicilerin sürekli sataşmalarına karşılık olmak üzere itiraflar’ı (1782-1789’da yayımladı) ve Trois Dialogues’ u (Rousseau Juge de Jean-Jacques) [üç Diyalog, Rousseau Jean-Jacques’i Yargılıyor] (1789) kaleme aldı. Sonra polemiğe girişmekten vazgeçerek, Yalnız Gezerin Hayalleri’m (Rêveries du Promeneur Solitaire) [1782] yazdı. Marquis^ de Giiardin’in Ermenonville’deki evinde âni olarak öldü. Rousseau’nun erdem sevgisi, kendisi ve kardeş bildiği bütün insanlar için beslediği mutluluk ihtiyacı, kabalığı, sağlığının yerinde olmayışı, ona basit töreleriyle, dinlendirici havasıyle, Tann’-nın varlığını duyuran manzaralarıyle kır havasını sevdiriyordu. Kötü kurulmuş bir dünyada mutluluğa eremeyince, bütün kuramcı mantığını ve olmayacak şeyler kuran hayal-gücünü seferber etti ve eserlerinde «yara-danın elinden çıkan her şey iyidir, her şey insanın elinde yozlaşır» ilkesinden kalkarak gönlüne göre bir dünya kurdu. İki Disco-«rs’unda ve Lettre à d’Alembert’inde medeniyetin zararlarını ve insanlar arasında kurulmuş olan ilişkiler adaletsizliğini ortaya koyduktan sonra, bu tabiat tutkunu, bizi ilkel toplumlarm hayatına götürme iddiasında bulunmamakla birlikte, çocuğu (Emile), karı kocayı (Yeni Héloïse), yurttaşı (Toplum Sözleşmesi) bu hayata yaklaştıracak ilkeleri öne sürdü.

İlk üç eserdeki aykırı düşünceler kamuoyunu allak bullak etmişti. La Nouvvelle Héloïse, tutkuyu ve erdemi yücelterek, Fransızlara duygularda basitlik zevkini, davranışlarda doğruluğu yeniden kazandırdı. Emile, yazarın kendine göre düzenlediği bir çevre içinde, ana babalara, çocuklara karşı olan görevlerini özlü öğütlerle öğretti. Toplum Sözleşmesi, hürriyeti ve zorunlu eşitliği savunmakta Montesquie’den de, Voltaire’den de daha ileri giderek İnsan Haklan beyannamesine ve Konvansiyon dönemi hatiplerine ilham kaynağı oldu. Rousseau, filozof olarak da, şair olarak da öncüydü. İlerlemeye ve akla sırt çevirerek, Ansiklopedicilere karşı kalbin isteklerini, vicdanın buyruklarını, yaratıkla yaradan arasında, tabiat aracılığıyle kurulan kendiliğinden ilişkileri öne sürdü.

Çağımız, onu din duygusunu canlandıran, XIX. yüzyıl doktrincilerine ilham veren, kişi ve aile ahlâkını onaran, sosyal alandaki başarıları destekleyen, içtenlikle «günlük» yazmayı teşvik eden bir öncü olarak selâmlar. Rousseau bütün bir yarım yüzyılı özetlemekle kalmamış, dehasıyle fransız edebiyatına ve insan kalbine şeref kazandırmıştır. (-» Bibliyo.) [L]

Yorum yazın