Sakız adası

SAKIZ adası, yun. Khios veya Khio, ital. Scio, Ege denizinin batı kesiminde yunan adası, İzmir körfezini kapatan Çeşme yarımadasının karşısında; 858 km2; 24 100 nüf. Başlıca şehri, Sakız. Adayı en yükseK noktası Pelinnaion dağı (1 297 m) olan bir sıradağ boydan boya aşar. Sulama sayesinde verimli tarım yapılır: bağcılık, zeytin ağaçları. Sakız ağaçlarının reçinelerinden sakız elde edilir. Eskiçağdan kalıntıları ve cenova hâkimiyeti zamanından anıtları muhafaza eden Sakız’ın, Homeros’un oturduğu yerlerden biri olduğu sanılır. Theopompos’un ve sofist Theokritos’un yurdu. — Ada, Psara ile bir il (62 100 nüf.) meydana getirir.

• Tarih. Ada, XI. yy.da Selçukluların ve Anadolu’da kurulan beyliklerin saldırılarına uğradı. Kılıç Arslan I’in kayınpederi olan Caka Beyin eline geçtiyse de BizanslIlar tarafından geri alındı. Türk akınlarına karşı korumak şartıyle, BizanslIlar tarafından ka-talonyalı ücretli askerlere bırakıldı (1303). Cenevizli Benedetto Zaccaria, adayı ele geçirdi (1304). Bizans imparatoru Andronikos III, adayı Cenevizlilerden geri aldıysa da ada tekrar Cenevizlilerin eline geçti (1346). Sakız’a hâkim olan Cenevizliler, adayı türk akınlarından korumak için Aydınoğulları, Saruhanoğullan, daha sonra da OsmanlIlara vergi vermek zorunda kaldılar. Timur’un İzmir’i ele geçirmesinden sonra vergiyi Timur’a verdiler. Murad II, Sakız’ın vergisini

4 000 duka olarak tespit etti. İstanbullun OsmanlIların eline geçmesinden sonra adanın vergisi 12 000 dukaya çıkarıldı. Ada 1566’da kesin olarak osmanlı hâkimiyetine geçti. ‘

Sakız, osmanlı yönetimi sırasında önce Kap-tanpaşa eyaletine, sonra da Cezayiri Bahri Sefid vilâyetine bağlandı ve bu vilâyetin merkezi oldu. XVII. yy.da Fransızların ve Venediklilerin; XVIII. ve XIX. yy.da da rum korsanlarının saldırılarına uğradı; fakat 1913’e kadar osmanlı hâkimiyetinde kaldı. Bu tarihte Yunanlıların eline geçti. Lozan antlaşması gereğince ada müslümanla-rıyle anadolu ortodoksları mübadele edildi.

Etiketler: ,

Yorum yazın