İNTERAKTİF TELEVİZYON TEKNOLOJİLERİ

İNTERAKTİF TELEVİZYON TEKNOLOJİLERİ

İletişim araçları ,Radyo ve TV değişik iletim kanallarını kullanarak çok geniş bir kitleye ulaşabilmektedir. İletişimin öğeleri “Kaynak,Bilgi,Kodlama,Kanal,Kod-açma,Hedef alıcı ve yansıma,Geri dönüş” olarak genel kavramlar biçiminde sıralanabilir.İletişim bu kavramlarını,TV yayıncılığının teknolojik yapısına dönüştürecek olursak,iletişimin öğeleri,TV teknolojisinde aşağıdaki kavramlara modellenebilir.

Kaynak: Görüntüyü üreten kamera ve benzeri sistemler,yayın merkezindeki diğer görüntü birimleri.
Bilgi: Görüntünün ve sesin kendisi,elektriksel formda.

Kodlama:Görüntünün ve sesin iletim kanalına bağlı olarak kodlanması,modüle edilmesi,taşıttırılması.

Kanal: İletim kanalının kendisi, görüntüyü ve sesi hedefe taşıyacak olan kablo hatları yada elektromanyetik dalgalar.

Kod-Açma:İletim kanalından gelen bilginin,kodunun çözülmesi,teknik olarak taşıyıcı sinyallerin atılarak,sadece bilginin elde edilmesi “demodülasyon,kod çözme” işlemi.

Hedef alıcı:Bilgilerin izlenildiği TV alıcısının ekranı ve sesin dinlendiği radyo alıcısı,hedef bireyin yada hedef kitlenin evi, toplantı salonu gibi.

Yansıma,Geri dönüş: Hedefin, kaynaktan gelen bilgileri,değerlendirmesi sonucu verdiği,etki-tepki veya eylemin, yeni bir bilgi olarak,benzer yollardan kaynağa iletilmesi,ters yönde,bireyden –kaynağa iletim

Normal bir iletişimin tamamlanması, bilginin hedef alıcı tarafından “eksiksiz,doğru,yeterli ve zamanında” alınıp alınmadığının anlaşılması için”geri dönüşüm”(feedback) tamamlanması gerekir.Yayıncılıkta,geri dönüşümlerin de düşünülerek yapılması, interaktif TV yayıncılığının olarak bilinir. Kitle iletişim araçlarıyla yapılan yayınların hedef alıcıdan,geri dönüşüm alınması,bireysel bazda fakat sınırlı olarak gerçekleştirilebilmektedir. En yaygın interaktif TV yayıncılığı, izleyicilerin yayın merkezine(kaynağa), telefonla ulaşmaları ile mümkün olmakta, canlı yayın anında sınırlı sayıdaki izleyici,telefon ile yayın merkezine ulaşarak yayına katılabilmektedir.

İnteraktif yayıncılıkta bilginin üretildiği “kaynakta”bilgisayar ve ek sistemlerin kullanılması, iletişime şu özellikleri kazandırmıştır.

-insan kaynaklı interaktif yayıncılıkta,sunucu,tek bir hedef alıcı ile etkileşimde bulunabilirken, kaynakta sunucu yerine bilgisayar kullanılması,aynı anda onlarca,hedef alıcı”izleyici”ile etkileşimim yapılması sağlanmıştır.
-Etkileşimin bilgisayar üzerinden yapılması ,etkileşim düzeyini sınırlı tutsa da etkileşim çeşitlerini arttırmakta,dolayısıyla izleyici sayısı artmaktadır.
-İnteraktif yayıncılığın kaynağında, bilgisayar kullanıldığında izleyicinin her türlü bilgi talebi,çok detaylı olarak karşılanabilir bilgi türü,ses,görüntü teletext,grafik formunda gönderilebilir.

İnteraktif Program Türleri

Kablo TV, uydu ve yer yayıncılığında,farklı düzeylerde uygulanan interaktif program türleri şunlardır:

-TV’ la interaktif bankacılık,
-TV’ da interaktif reklam,tanıtım,satış programları
-TV’ la interaktif video oyunları
-TV’ la İnternet hizmetleri
-İnteraktif haber,spor,açık oturum,eğitim programları yayıncılığı
-İnteraktif film, dizi,belgesel yayıncılığı

-TV’ la interaktif bankacılık: TV yayıncılığında,interaktif bankacılık işlemleri gerçekleşmesi,standart ATM makinelerinin işlevlerine bağlı olarak telefon hattıyla yapılır. Sistemin çalışmasını sağlayan teknikte,bankacılık işlem bilgileri,kablo ,uydu yada yer yayını ile izleyiciye ulaştırılırken , izleyicinin özel dijital yayın alıcısı ve kod çözücüsü(Set Top Box, STP), bu yayınları almayı ve SMART CARD ile de şifreyi çözmeyi sağlar. İzleyici etkileşim için gerekli olan geri dönüşümü, set top box ünitesine bağlı olan telefon aracığı ile “şifreli” olarak ve abonenin tanıtımını sağlayan veriler,eklenir yapar.

-TV’ da interaktif reklam,tanıtım,satış programları: Normal TV yayınlarının içinde geçen reklam,tanıtım spotları anında,teletext yada kullanıcı bilgileri “user data” kanalında, o ürünlerle ilgili ek bilgiler,tekst yada basit grafik formunda gönderilir. İzleyiciler ilgilendikleri ürünün detaylarını, bu kanallardan edinebilirler.

-TV’ la interaktif video oyunları:İnteraktif TV yayıncılığı,video oyunlarını yayınlamada ve ortak bir izleyici grubuna oynatmada kullanılmaktadır. Abonelerde bulunan STP’ler aracılığıyla,dijital görüntü ve ses bilgileri arasında yerleşmiş,dijital video oyun verilerini alarak,doğrudan STP üzerindeki, hafızaya kayıt ederek oynayabilirler yada STP’ ye bağlı kişisel bilgisayara yüklenerek,bilgisayarda bireysel olarak oynanabilir. Ortak oynanabilen video oyunlarda, video oyunu,TV yayın merkezindeki bilgisayarlara da çalışmaktadır. Bu bilgisayarın görüntüleri,dijital TV yayın formatında ,kablo yada yer vericilerinden abonelere ulaşır,bir grup abone oyuna katılarak, her biri ayrı bir görev işlev üstlenirler,aboneler ekrandaki görüntüye göre, kendi oyuncularının hareketini,STP ve telefon hatları kullanarak, yayın merkezindeki bilgisayara ulaştırırlar.

TV’ la İnternet hizmetleri: Dijital TV yayıncılığının, standart STP’ larına,çok az bir donanım,yazılım eklenmesi ile İnternet bağlantısına ve izlemesine olanak verebilirler. İzleyicilerin İnternet erişimini,normal telefon hatları ve modemleriyle yaparken,TV alıcısını bilgisayar monitörü işlevinde kullanır.

İnteraktif haber,spor,açık oturum,eğitim programları yayıncılığı: En yaygın kullanılan interaktif TV uygulamaları olup,izleyiciler, yayın merkezine telefon hatlarıyla ulaşırlar.

-İnteraktif film, dizi,belgesel yayıncılığı: Özellikle kablo TV şebekelerinde kullanılan, fakat dijital uydu ve yer yayıncılığında da uygulamaları yapılan etkileşimli program türlerinin tümü,ödemeli kanallardır. İzleyiciler ;

-Tek bir kanala yada birden fazla kanala, abone olabilirler.
-Abonelik,kanallara tam zamanlı,yıllık bazda yada aylık bazda olabilir.
-Abonelik program başına olup,izleyici sadece izlediği programın parasını ödeyebilir(Pay per view) izleme başına ödemeli kanallar.

Uydu ve yer yayıncılığında kullanılan,elektromanyetik dalgalar,antenden çıktıktan sonra,yayın alanı içinde,bu yayınları engellemenin imkan olmadığı gibi,yayını kimlerin alıp,alınmadığının da tespit edilmesi mümkün değildir. Yaygın kitle iletişiminde abonelik,çözümü istenen kanalların, özel olarak şifrelemesi ve bu şifreyi çözebilecek cihaz ile
çözüm verilerinin,belirli kişilere yani abonelere yerleştirilmesiyle mümkün olabilmiştir. Belirgin bir ücret karşılığı,abonelere dekoder ve özel abonelik numarası içeren smart card verilir.

Aşağıdaki şekilde interaktif TV sistemlerinde, iki yönlü iletişimin gerçekleşmesi, “izleme başına ödemeli interaktif kanal” yayıncılık örneğiyle verilmiştir. Şekilde TV yayınlarının abonelere ulaşması,uydu üzerinden doğrudan evlere yapılan yayınlar şeklindedir. Her abone,evindeki uydu alıcısı ve dekoder “STP ,set top box “ile bu yayınları normal abone gibi alırken,sistemin farkı geri dönüş kanalındadır. Abone yayınlarından izlenmek istediği kanalın “seçme” komutunu,STP aracılığıyla telefon hatları üzerinden, önce yerel “abone verileri toplama merkezine” ulaştırır, veriler bu noktada sıralanarak yada işlenerek yayın merkezine uygun ağ ile aktarılır. Yayın merkezinde üç ana kademede işlenen,bu abone verileri ince abone yönetim merkezinde işlenerek abonenin abonelik bilgileri kontrol edilir, eğer abonelik sorunu yok ise kodlama merkezinden gelen veriler, bu abonenin istediği kanaldaki yayını çözebilmesi için gerekli şifre çözme kodları, o kanal yayınına eklenir. Yayında ek görüntü akış bilgileri isteniyorsa bu bilgileri de kanalın teletext yada ilgili kısmına eklenir.

İnteraktif TV yayıncılığında abonelere verilen STP hem etkileşimi gerçekleştirecek donanımları, hem de farklı yayın formatlarındaki şifreleri çözebilecek donanımları içermektedir. İnteraktif TV’de film,dizi,program yayıncılığı,belirli düzeylerde gerçekleşmektedir. Bu düzeylerin hepsi ödemeli yayınlar olup,program içerikleri, eğitim,reklam,müzik,spor programları,1.vizyon filmler,belgeseller,dini ve siyasi içerikli programlar olabilmektedir. İzleyicinin istediği programı,istediği anda seyretmesini amaçlayan sistemin genel tanımı,video istek kanalı(Video On Demand) olarak bilinmektedir.

İnteraktif Yayıncılığın Kademeleri ve Teknik Elemanları

İnteraktif TV yayıncılığının gerçekleştirilmesi,sırasıyla şu kademelerdedir:

1. İnteraktif yayınlanacak programların üretilmesi ve yayın amaçlı sunuculara yüklenmesi,
2. İnteraktif yayının, uygun iletim kanallarından yapılması(uydu,kablo TV ve yer vericileri)
3. Yayınların izleyiciler tarafından alınması,alıcılar ve dekoderler,
4. Geri dönüş verilerinin üretilmesi ve geri dönüş kanalları,
5. İnteraktif verileri alma değerlendirme merkezleri,
6. Yayın değişikliği ve ek yayınların yapılması.

1- İnteraktif yayınlanacak programlar: Canlı yayınlarda etkileşim için ihtiyaç duyulan görsel-işitsel materyal uygun VDR ve görüntü sunuculara önceden yüklenmelidir. Film ,dizi gibi bir bütün olan programların,etkileşim düzeyi sadece “seçme,başlatma,durdurma” türünde olacaktır. Bu tür programlar içinde reklam,tanıtım gibi görsel ve işitsel malzeme ayrı bir sunucudan geleceğinden filmin yada dizinin kurgusunda herhangi bir değişiklik yapmaya ihtiyaç yoktur.

İnteraktif programların teknik hazırlığı,yayın kanalları,abone sayısı ve erişim hızına ağlı olarak yapılmalı,görüntü kalitesi ve şifreleme, yayın anında değiştirilebilmelidir. İnteraktif yayınlanacak programlar hazırlandıktan sonra,erişim taleplerine bağlı, uygun hızlı görüntü sunucularına kayıt edilirler.

2- İnteraktif yayının, uygun iletim kanallarından yapılması: İnteraktif yayının,mevcut iletim kanallarının her birinde yapılması mümkündür. Bunalar :

-yer yayını ile yapılanlar,
-uydu üzerinden yapılan yayınlar,
-Kablo TV şebekelerinden yapılan yayınlar,
-Kablosuz Kablo TV şebekelerinden yapılan yayınlar,
-Telefon hatlarından yapılan yayınlar,

2-1 Yer yayını ile yapılanlar: Elektromanyetik dalgalar ile tek yönlü,fakat çok geniş kitlelere yapılan en ekonomik yayın türüdür. Standart TV kanalları yanında,teletext ve kullanıcı verilerinde aynı frekans bandında göndermek mümkündür.

Yer yayınları analog veya dijital formda olabilir,yer vericileri ile yapılacak interaktif yayınlar,standart VHF,UHF bant genişliğinde(7mhz PAL) kalacağından,her bölge için ayrılmış frekans bantlarının,kullanılmayan ardışık dizili birkaçını bulup kombine yayınlara imkan vermesi oldukça zordur. Yer vericileri ile interaktif yayıncılık,tek kanal,tek program bazında,analog formda olup,aboneler standart TV alıcılarıyla birlikte edindikleri “şifre çözücüleri”kullanarak,yayınları izleyebilmektedir. Bu yayın türünde abonelerden,izleyicilerden etkileşim verilerinin yayın merkezine geri dönüşü telefon hatları üzerinden olmaktadır.

2-2 Uydu üzerinden yapılan yayınlar:İnteraktif yayıncılığın,zaman kaymalı video istek kanalı NVDO uygulaması, en yaygın biçimde,dijital tek kanal yada bir kanallar paketi olarak, uydudan doğrudan evlere DBS(Direct Broadcast Satelite) ve DTH( Direct to Home) sıkıştırılmış dijital TV kanallarından, 4 yada 6 adedi tek bir yayın paketi olarak düzenlenip,abonelerin evlerindeki çanak antenlere oradan uydu alıcısına şifre çözücü dekodere gidererek, izleyiciye ulaştırılmaktadır.En yaygın ve en ekonomik yayın türü olup,etkileşimli programların yayınını arttıracak 500 kanallı (dijital sıkıştırılmış görüntülerle) uydular Avrupa ve A.B.D de planlanmaktadır.

2-3 Kablo TV şebekelerinden yapılan yayınlar: interaktif TV yayıncılığının, en yaygın ve en etkin olduğu iletim kanalı olup,izleyici ve abone sayısının denetimi kolaydır. Yayınlar analog yada dijital olabilir,şifreleme daha ekonomik türde seçilebilir. Abonelerdeki şifre çözücü dekoder, aynı kablodan etkileşim verilerini yayın merkezine, dağıtım merkezine telefonsuz ulaştırabilir.

Koaksiyel kablolardan oluşan TV şebekesinde interaktif yayıncılık için ayrılan frekans bantları aşağıdaki şemada görülmektedir.

Dijital geri dönüşler analog yayınlanan kanallar Dijital TV kanalları 2 yönlü iletişim
kanalları
1 2 3 4 n 1 2 3 4 5 n 1 2 3 4 5 n 1 2 n

700-1000 mhz
5 mhz 1-6mhz 50mhz 450 mhz 1-6 mhz iki yönlü iletişim
1.5-10 mbsn 2048mbsn kanalları

Şekil-20: Kablo TV Şebekelerinde İnteraktif Yayınlar İçin Ayrılan Frekans Bantları

Analog TV yayınları için ayrılan frekanslar,50 ile 450 mhz arasındadır. Her kanal standart 7 mhz bant genişliğindedir. 450 ile 750 mhz arası bant ise dijital TV yayınlarına ayrılmıştır(1-6mhz) 700 ile 1000mhz arası dijital iki yönlü iletişime ayrılmış olup,her bant 1 ile 6 mhz arasında kullanıcı tarafından seçilebilmektedir. 50 mhz’in altında tüm analog ve dijital TV yayınlarının,interaktif verilerinin yayın merkezine geri dönüşü için ayrılmış bant bulunmaktadır. 5 mhz ile 42 mhz arasındaki bantta veri hızları 10 mbsn limitine kadar çıkabilmektedir.

2-4-Kablosuz Kablo TV şebekelerinden yapılan yayınlar:Bu sistemde kablo TV alt yapısını döşemek çok yüksek bir maliyet getirdiğinden bölgesel mikrodalga vericilerle yayın yapılarak aşılmıştır. MMDS(Multi Channel Micowave Distrubution System) çok kanallı mikrodalga dağıtım sistemi olarak bilinen bu teknikte,belirli bir bölgedeki evlere,yüksek bir binanın tepesinden,2-3Ghz frekanslı mikrodalga verici anteni ile 33-120 kanal TV yayını yapılmakta olup,evlerindeki bir çanak antenden bu yayınları almakta ve uygun mikrodalga alıcısından, istediği kanalı seçerek yayınları izleyebilmektedir. İnteraktif yayınların MMDS şebekelerinde yapılması, normal yer yayını türünde olup, aboneler geri dönüşümü telefon hattıyla yada ek maliyet getiren minik mikrodalga vericileri ile yerel işlem merkezine ulaştırabilirler.

2-5 Telefon hatlarından yapılan yayınlar: ADSL1(Asymmetric Digital Subcriber Line) tekniğini kullanarak,standart telefon hatlarından belirli bir uzaklığa kadar,2mbsn hızında,görüntü-ses yayını yapılması esasına dayanan yayıncılıktır. Dijital ses ve görüntüler her iki yönde aktarılabilmekte olup ,etkileşim düzeyi yüksek yayınlara imkan veren sistemin dezavantajı,telefon hatlarının pratikte meydana getirdiği sorunlardır

İnteraktif yayının yapılabilmesi için iletim kanalları kadar önemli diğer sistemler ve işlevleri şunlardır:
- programları interaktif olarak yayınlayabilecek,hızlı erişime sahip, büyük kapasiteli ve otomasyon kontrollü, disk tabanlı görüntü sunucular.
- İnteraktif yayınlarda izleyicilerden, aboneden gelecek değişik düzeydeki “etkileşim verilerini” işleyip değerlendirecek işlem merkezi merkez elde ettiği sonuçları,yayın otomasyonu denetimindeki görüntü sunucuya aktaracaktır.
- İnteraktif yayınların abonelik bilgilerini denetleyecek,abone kayıtlarını ve kodlarını yayına yükleyecek sistem donanımı,yazılımı.
- İnteraktif yayınlar, kullanılan iletim kanalları dolayısıyla,geniş kitlelere ulaştıracağından,abonelerin tanımı ve bu yayınların sadece belirli abonelerin alabilmesi için yayınların şifrelenmesini yapan donanımlar,yayın merkezinde olmalıdır.

3-Yayınların izleyiciler tarafından alınması: Normal ve interaktif tüm yayınların,farklı iletim kanallarından hedefe ulaşması sonucu,izleyici aboneler,bu yayınları alabilmek ve istediklerini seçebilmek için uygun alıcı sitemine sahip olmalıdırlar. Alıcıdan, normal TV alıcısı içinde kombine alabildiği gibi,ayrı bir ünite şeklinde de olabilirler.

Mevcut iletim kanallarına göre alıcı tipleri,dijital ve analog olarak şu şekilde sıralanabilir:

-Standart VHF,UHF,TV alıcısı yer vericileri yayını için
-S bantlı TV alıcıları,Kablo TV yayınlarını almak için,
-Mikrodalga alıcılar, kablosuz Kablo TV için,
-Uydu alıcıları,
-ADSL modemler,ADSL yayınları almak için.ü

Alıcı Donanımları “SET TOP BOX” lar

Set Top Box’lar(STB) interaktif yayıncılık için gerekli tüm donanımları,yazılımları içeren kombine sistemler olup,doğrudan TV’a bağlanarak izlemeyi ve telefona bağlanarak etkileşimi sağlar. Analog –dijital ya da karma tipleri olup,dijital yayıncılığı,etkileşimli yayıncılığı mümkün kılan sistemdir. STB’ lerin içinde kullanılan kombine chipler,birden fazla işlevi görmekte ve daha hızlı mikroişlemci ile,karmaşık işlemleri yapan STP’ler,her geçen gün ucuzlamakta ve yaygınlaşmaktadır.

İnteraktif TV yayıncılığının alıcısı kısmında zorunlu olarak bulunması gereken,STP’ler aşağıda sıralanmış işlevleri yaparlar.

STB(Set Top Box) İşlevleri:

-Farklı iletim kanallarından gelen yayınları alırlar(uydu,kablo,yer yayınları),
-Alınan kanal paketleri arasından,istenilen birini seçmeyi sağlarlar,
-Yayın dolayı meydana gelen,iletim bozuklarını giderirler.ü
-Taşıyıcı sinyalden,görüntü ve ses sinyallerini ayırırlar(demodülasyon),
-Görüntü ve ses sıkıştırmalarını çözerler(MPEG 1-2 kod çözme),
-Şifreli gönderilen yayınların, görüntü ve ses şifrelerini çözerler.
-Normal ve interaktif yayınların,program yayın akış görselleştirerek,ekrana verirler.
-Abone yönetimi için gönderilmiş özel şifreleri ve bilgileri işleyerek,abonenin istediği detay bilgileri, ekrana aktarırlar.
-Belirli kanallara aile şifresi konularak,vahşet içeren ve cinsellik içeren kanalların çocuklar tarafından izlenmesini engeller.
-Abonenin etkileşim verilerini iletim hattına uygun biçimde kodlayarak,yayın merkezine gönderir.
-İnternet erişimi ve “e-mail” elektronik posta,kullanımını sağlar.
-İnternet yada interaktif kanalları üzerinden,her türlü alışveriş ve bankacılık işlemlerinin yapılmasını sağlar ve bu işlemler anında aboneye özel bilgilerin,şifrelenmesini sağlar.
-Kişisel bilgisayar bağlantısı ile program verilerinin karşılıklı iletimini sağlar.
-Dijital görüntü kanalları arasında yada PC bağlantısından,video oyun yüklenmesine imkan vererek,kişisel video oyunlarının oynanmasına imkan verir.
-Dijital şifreli yada normal dijital yayınları,standart TV alıcılarında izlenebilecek yapıya,sinyallere dönüştürür.

SET TOP BOX İç Yapısı ve Çalışma Prensibi

İnteraktif TV yayıncılığında ve normal TV yayıncılığında kullanılan STP’ler dört ana kısımdan oluşurlar:

1. Alıcı ve Dekoder kısmı,
2. Görüntü İşleme ve Çıkış kısmı,
3. Abone Bilgileri İşleyici kısım,
4. İnteraktif Verileri İşleyici-Gönderici kısım,

1-Alıcı ve Dekoder kısmı: Yayın merkezlerinden değişik iletim kanalları kullanarak gönderilen TV yayınlarını alan kısımdır. İletim kanalına göre farklı yapıda,frekansta olan alıcı tuner; 4 çeşit olup,abone hangi tür yayını alıyorsa, o yapıda tunere sahip STB verilir. Bunlar :

1a- Telefon hatlarından gelen yayınları alıcı tunerler,
1b- Yer yayınları alıcı “tuner”
1c-Kablo TV yayınlarını alıcı “tuner” kısmı,
1d-Kablosuz Kablo TV yayınları alıcı tuner,
1e-Uydu yayınlarını alıcı tuner

1a- Telefon hatlarından gelen yayınları alıcı tunerler: Telefon hatlarından yapılan interaktif etkileşimli yayınlar daha önceden de bahsettiğimiz gibi yüksek hızlı MODEM’lerle alınırlar. Abone yayınları telefon hattından alınıyorsa,STB’ nin içinde ,alıcı kısımda ISDN,DSL yada ADSL teknikte çalışan modem bulunur.

STB içindeki modem,telefon hattından gelen sinyalleri alabildiği gibi,interaktif verileri de senkronlu,yada senkronsuz olarak yayın merkezine geri gönderebilmektedir. Özel kodlama teknikleri kullanılan ADSL modemler,düşük kalitede görüntüleri abonelere,normal yada şifreli ,fakat dijital yayın türünde göndertilir. ADSL modemlerle MPEG-1 kodlu görüntü yayınlarının iletilmesi mümkün olup ,dijital yayını için genelde bu format seçilmektedir.

1b- Yer yayınları alıcı tuner: Standart TV alıcılarında bulunan,analog VHF ve UHF tunerlerinin benzeri,STB’ larda bulunur. İnteraktif yayınlar yer vericilerinden,analog şekilde yapıldığında,standart TV alıcıları bu sinyalleri doğrudan alabilse de şifre çözme ve abone verileri için yine,STB devrelerine ihtiyaç duyulacaktır.

İnteraktif yada normal TV yayınları, yer vericilerinden dijital formda yapıldığı anda,STB’ ların tuner kısımları,ayrılmış bantlar içinde (50 ile 750 mhz arası da) bu sinyalleri alacak yapıda dizayn edilmiştir. Dijital yayında,sıkıştırılmış görüntülerin,taşıyıcı dalgalara bindirilmeden önce OFDM(Orthogonal Frequency Divison Multiplexing) modülasyonu ile daha dar bantta, daha yüksek veri hızı taşıması sağlanır.STB “tuneri” antenden gelen sinyallerin,VHF-UHF kanallarından birini seçer. Seçilen frekanstaki OFDM modüleli taşıyıcıdan,dijital görüntü ses verilerini ayıran demodülatör katı,hata düzeltmelerinden sonra,MPEG-2 sıkıştırılmış görüntü verilerini elde eder. MPEG-2 verileri şifre yada düz olabilir,alıcının ileriki devrelerinde,önce şifresi çözülen sinyaller sonrada MPEG-2 kod çözücüden geçirilerek,normal görüntü ve ses elde edilir.

1c-Kablo TV yayınlarını alıcı katı: Normal TV alıcıları için kablo TV’ye ayrılmış frekans bantlarından,analog yayınlarının yapılmasında, STB sadece kod çözme işlemi çözülebilir. Dijital kablo yayıncılığında,MPEG-2 kodlanmış görüntüler, taşıyıcı üzerine QAM(Quadrature Amplitude Modulation) tekniği ile bindirilmektedir. Daha dar frekans bandında,daha yüksek veri iletimi için QAM tekniği,16-32-64 yada 256 bit seviyelerinde uygulanmaktadır. 64QAM seviyeli bir modülasyonda,7mhz’lik bir frekans bant genişliğinde,40 milyon bit saniyeden biraz fazla veri hızında,yayın yapmak mümkündür. Bu da normal analog kablo TV bant genişliğinde,dijital 4 kanalın yayınlanmasına olanak vermektedir.

1d-Kablosuz Kablo TV yayınları alıcı tuner: 2 ile 3 Ghz frekans bantlarında yayın yapan,MMDS(Multi Channel Micowave Distrubution Service) tekniğindeki sinyallerin alışı için özel alıcılar kullanılır yada STB’ lar bu amaç için özel yapılmışlardır. Daha yüksek frekansları kullanan kablosuz kablo TV yayın formatları şunlardır:

-MMDS Multi Channel Micowave Distrubution System 1.5-2.5 Ghz
-LMDS Local Multipoint Distrubution System 24-31 Ghz
-MVDS Micowave Video Distrubution System 10-42 Ghz
-MWS Multimedia Wireless System 10-43.5 Ghz

Analog yayınlar için MMDS’te FM modülasyon kullanılırken,dijital görüntü yayını için QPSK yada OFDM modülasyonları tercih edilir.

1e-Uydu yayınlarını alıcı tuner : İnteraktif TV’nun en yaygın kullanımı uydu üzerinden olduğu için STB lerin büyük çoğunluğu,KU bandındaki uydu yayınlarını olabilecek,tuner devresine sahiptir. 10-12.5 Ghz frekans bandında yapılan dijital yada analog yayınları alan çanak anten ve LNB’ ler bu yayınları 900-2050 Mhz arasına indirger. STB içinde bulunan L band tuner,900-2050 mhz arasındaki tüm kanalları alarak,dijital yada analog demodülatöre gönderir. Dijital yayınlar için QPSK (Quadrature Phase Shift Keying) demodülatöründen geçirilerek elde edilen MPEG-2 verilerdeki hata düzeltme işlemi,FEC(Forward Error Correction) devrelerinde yapılarak, şifreli yada normal MPEG-2 sinyali elde edilir. Şifreli yayının şifresi çözüldükten sonra, MPEG-2 verileri normal görüntü sinyallerine dönüştürülerek,TV alıcısına iletilirken,aynı anda MPEG-2 veri paketi içindeki etkileşim ve abone verileri de,STB içinde ilgili katlara iletilmektedir.

İnteraktif yayınlar hangi iletim kanalından yapılıyorsa STP’ler bu kanalın özelliklerine uygun,alıcı tuner kısımları ile üretilir. Faklı tuner alıcılarına sahip olsalar da tüm STP’ler,şifreli yayınların çözülmesini sağlayacak uygun “şifre çözücüye” sahiptir. Bunlar dijital yayınlar için tekli kriptolama “simulcrypt” yada çoklu kriptolama “multicrypt” olmaktadır.

2-Görüntü İşleme ve Çıkış kısmı: STP’lerde görüntü işleme şöyledir:

-Yayın sinyalinin alınması,
-Tuner ve ara frekans katlarıyla,görüntünün taşıyıcıdan kurtarılması,
-Demodülatör katları,
-Hataları verilerin,bilgilerin düzeltilmesi(FEC hata düzeltici katlarda),
-Şifrenin çözülmesi,dekoder,farklı seviyede ve türde olabilir,
-Filtre edilmesi ve program menülerinin eklenmesi,
-Analog sinyale dönüştürülmesi,dijital analog çevirici katında,
-Kazanç ve filtre kontrolü yapılması,D/A katında,
-PAL yayın formatı için kodlanarak video çıkışı alınması(PAL kodlayıcı katında)
-UHF bandında,ses ile birlikte AM modülasyonlu olarak RF anten çıkışı alınması,RF modülatör katında.

Görüntü işleme için uygulanan kademelerin benzerleri,ses kanalları içinde uygulanırken ses ve görüntünün eşzamanlı-senkron olması için,referans pilot sinyalleri ilgili devrelere aktarılmaktadır.
3-Abone Bilgileri İşleyici kısım: STP’ler interaktif yada normal yayınların belirli abonelerce alınmasını sağlar. Yayın yoluyla abonelerin denetimi-kontrolü sağlanır.

Abonelere yayın yoluyla ulaştırılan bilgiler;
-Program-yayın akış bilgileri,
-Abonelik bilgileri,
-Şifre çözme kodları,
-Etkileşim verileri,

Bu bilgiler her abonenin STB ünitesinde,yayın verilerinden ayrılarak,ilgili katlara gönderilir. Program yayın akış bilgileri;mikroişlemci üzerinden RAM hafızaya ve abonenin komutlarıyla,karakter jeneratöre kontrol ederek, ilgili yayın akış listelerini görselleştirip,görüntü verilerinin üzerine bindirir.

Abonelik bilgileri;abone olunan kanallar,abonelik süresi gibi sadece izlemeye yönelik olup,mikroişlemci hafızasına yüklenir. Abonenin komutlarıyla,karakter jeneratöründen elde edilen yazılar şeklinde,normal görüntü sinyallerine bindirilir.

Şifre çözme kodları;MPEG veri paketinden ayrılan bu kodlar,kendi içinde ayrıca şifreli olduğundan,önce bu şifreleri “Smart Card” bilgileriyle çözülür,şifresi çözülür,şifresi çözülmüş,şifre çözme kodları,SMART CARD verileriyle birlikte işlenerek,doğrudan şifre çözücü kata uygulanır.

Etkileşim verileri; yayın yoluyla gönderilen etkileşim verileri,görsel ikonlar şeklinde üretilmeleri için önce mikroişlemciye ve mikroişlemciden grafik-karakter jeneratörüne iletilir. Abonenin uzaktan kumandayla göndereceği komutlar ile görüntü üstüne bindirilen etkileşim verileri,abonenin yapacağı seçim sunucuna göre,mikroişlemci tarafından uygun biçimde kodlanır ve geri dönüşüm hattına aktarılarak,yayın merkezine iletilir.

4-İnteraktif Verileri İşleyici-Gönderici kısım: Yayında gönderilen interaktif verilerinin,aboneler tarafından değerlendirilmesi sonucu,abonenin seçimi,ataması yada kontrol komutları, mikroişlemci tarafından aboneye ait bilgilerinde eklenerek,geri dönüşüm hattına vermesiyle tamamlanır. Mikroişlemci,aboneye ait bilgileri ve geri dönüş interaktif verilerini,yayın merkezinin istediği formata sokarak,geri dönüşüm hattının devresine aktarır. Geri dönüşüm hatları,kablo TV hattı,telefon hattı yada minik lokal VHF verici olabilir. Yayıncı hangi hat ile geri dönüşümleri alıyorsa,abonenin STB ünitesi,etkileşimli geri dönüş verilerini uygun modem yada vericisini kullanarak,yayın merkezine ulaştırır.

İnteraktif ve normal yayınlar için kullanılan,STB ünitelerinde bulunan,diğer birimler ve özellikleri şöyledir:

-Mikroişlemci ve RAM Hafızası: STB’ nin beyni olup,kişisel bilgisayar mikroişlemcisi kadar güçlüdür. RAM hafızası yayın yoluyla gönderilen bilgileri kullanım öncesi saklamada ve etkileşim için gerekli yazılımları çalıştırma anında,tutmada kullanılır. Yazı ve grafikleri etkileşim verilerini saklar. Program işletim hafızası olarak çalışır.

Aşağıdaki Şekil 21 Set Top Box İçyapısı ve Çalışma Prensibi

-Grafik Karakter Jeneratörü: Yayın yoluyla gönderilen yada abone tarafından üretilen verilerin görselleştirilmesini sağlar.
-Kart Okuyucu: Akıllı kart üzerindeki bilgileri okuyup,mikroişlemciye aktarır,mikroişlemciden gönderilen verileri,karta kayıt edebilen türleri bulunur.
-Sabit Disk Hafıza ve Disk Kontrol Katı: Sabit disk hafıza.interaktif yayının erişimini hızlandırmak için normal yayın anında gönderilen,program listelerini,ek etkileşim görüntülerini ve etkileşim verilerini kolay erişim için saklar ve abonenin komutuyla anında görselleşmesini sağlar. İnteraktif yayının yan görüntülerini kısa sürelerle kayıt etmeye ve istendiğinde okumaya imkan saplar. İnteraktif yayından yada bilgisayar bağlantısından alınabilecek,video oyun ,İnternet ve e-mail bilgilerini saklamaya çalıştırmaya yarar. Disk kontrol sabit disk ile mikroişlemci arasındaki iletişimi sağlar.
-Sistem Kontrol ve Uzaktan Kumanda: STB’ nin tüm üst kontrollerini ve uzaktan kumanda aracılığıyla gönderilen komutları,sistemin çalışma formuna çevirerek kontrolü sağlar.
-Kişisel Bilgisayar Arabirimi: Standart bilgisayarlarla veri iletişimini RS232 arabirimiyle sağlar,STB’den bilgisayara bilgisayardan STB’ ye veri akışı yapılır.
-Networks,Ethernet Kartı: STB’ yi bilgisayarlarla daha yüksek hızda bağlamakta kullanılır,İnternet erişimleri,e-mail için tercih edilir.
-MODEM:İnteraktif verilerin aynı merkeze ulaştırılması için kullanılan standart modem olup,iki yönlü düşük hızlı veri iletimini gerçekleştirir.
-Kablo Modem: Kablo TV şebekelerinde koaksiyel hattan gelen yayınların daha düşük bandında çalışarak,etkileşimli geri dönüş verilerini,yayın merkezine ulaştırmada kullanılır.

Gerçek interaktif bir yayında(True VOD) ,yayın merkezi ile STB arasındaki etkileşimin kademelerini,kablo TV alt yapısında,yayın merkezine bağlı bir abonenin STB üzerinden,etkileşimli olarak bir eylemi gerçekleştirmesi, şu kademlerden olur. Aşağıdaki şekilde interaktif yayının kademelerini ve karşılıklı gönderilen verileri gösterelim.

1- Abone TV alıcısını ve STB ünitesini açar ve istediği etkileşimli kanallardan birini seçer. Normal yayın akışındaki etkileşimli kanal(2.kanal) yayın verileri arasından,film listesini takip eder.
2- Abonenin talebi,aynı koaksiyel kablo hattı üzerinden,yayın merkezindeki yayın akış programı bilgisayarına ulaştırılır. Bilgisayar abonenin bilgilerin işleyerek,tanımı ve yetkisini denetler,abonelik işlemi devam ediyor ise yayın sunucusundaki filmlerin listesini ve kısa özetlerini,tekst+grafik materyali şeklinde normal yayın akışı ile aboneye gönderilir.
3- Aboneye özel kodlanmış bu veriler,STB hafızasına kayıt edilir. Abone izlemek istediği filmi seçer ve onay komutunu verir. Bu durum kablo hattının geri dönüş kanallarından,yayın merkezine ulaşır. Yayın merkezi abonenin bu istediği yaparken,filmin izleme ücretini abonenin faturasına işler.

4-Yayın merkezi abonenin istediği filmi,istenilen kanaldan(2.kanal) sıkıştırılmış ve QAM modüleli olarak,aboneye yüklemeye başlar. Yayın merkezi,disk tabanlı yayın sunucusundan,ilgili filmi bulup şifreleyerek yayına göndermesi,yayın kontrol otomasyonu denetiminde olup,işlevleri tamamen otomatik olarak yapacaktır. Abone ilgili kanaldan gelen filmi,STB içinde işleyerek,şifresini çözüp normal ekranda izlemeye başlar.

5-Filmin aboneye yüklenmesi kesintisiz bir şekilde olur. Filmin aboneye yüklenmesi esnasında,yayınların abone tarafından alınıp alınmadığı, karşılıklı gönderilen verileri ile denetlenir.
6-Son kademede ise ; abone filmin bitişi ile birlikte,etkileşimin bitiş komutunu,yayın merkezine göndererek , akışın durmasını ve kanalın başka bir abone için kullanabilmesini sağlar.

4-İnteraktif Yayıncılıkta Geri Dönüş: Abonelerin yayın merkezine ulaşmaları için telefon,Kablo TV kabloları yanında, lokal VHF vericileri kullanılarak da sağlanabilmektedir.

5-İnteraktif Verileri Alma ve Değerlendirme Merkezleri: Yayın merkezlerinde onlarca bilgisayar ve güçlü yazılımlar,bu kademeyi işler kılmak için bulunmaktadır. Sistem donanımları ve yazılımları,farklı iletim kanallarına,etkileşim düzeyine,kanal sayısına,abonelik özelliklerine göre değişiklik gösterseler de aşağıdaki temel işlevleri,görebilen bilgisayar ve yazılımlardan oluşurlar.

Dijital kombine çıkış Kablo Kanalı
yayın merkezi Görüntü Sunucuda Kayıtlı olan programlar
1.kanal yayın kanalından abonelere ulaştırılır.
VOD yayın sunucusu Aynı hattan geri dönüş verileri de yayın
Merkezine ulaşır.
2.kanal

yayın yönü

İnteraktif verilerin geri dönüş yolu

Yayın kontrolü Set Top Box

1 kademe yayın listesi isteği
2 kademe yayın listesi bilgilerinin yayınlanması
3 kademe program,film seçimi,
4 kademe programın,filmin yayınlanması
5 kademe programın filmin kontrolü
6 kademe etkileşimin bitiş kontrolü

Abone sistemleri

Geri dönüş verileri

Yayın Akış Program Bilgisayarı

Şekil-22 İnteraktif TV yayınında(True VOD) Gerçek Video İstek Kanalı Yayınında Karşılıklı Gönderilen Bilgiler

Donanım sistemleri güçlü kişisel bilgisayar yada paralel mikroişlemcili bilgisayar tabanlı olup,ek çevre birimleriyle ve yayın sunucusu ile doğrudan erişimli düzeyde ağ bağlantılıdırlar.

-İşletim sistemi yazılımları

-İşletim sistemi,destek yazılımları,
-Abone yönetim,denetim yazılımları,
-Abonelik,abone denetim yazılımları,
-Abone faturalama,muhasebe yazılımları,
-Abone şifreleme,denetim yazılımları,
-Program akış,yönetim,denetim yazılımları,

6-Yayın Değişikliği ve Ek Yayınların Yapılması: İnteraktif yayıncılığın son kademesi olup,abonelerden gelen etkileşim verileri doğrultusunda,yayın akışında değişiklik yapılması veya ek görsel,işitsel bilgilerin yayına eklenmesini kapsar.

İnteraktif Yayın Türlerinin Genel Tekrarı

İnteraktif TV yayıncılığı ve değişik uygulamalarını, genel bir blok şemada özetleyebiliriz. Aşağıdaki şekil -23 de interaktif TV yayıncılığı ve farklı geri dönüş kanalları gösterilmiştir. Burada yayın merkezi abonelere uydu üzerinden,yer vericilerinden yada kablo TV şebekesinden,yayınları ulaştırabilmektedirler.Aboneler bu farklı yollardan gelen interaktif yayınları,uygun alıcılar ile alıp Set Top Box ünitelerine aktarmakta ve STB üniteleri de bu yayınların şifresini çözerek normal ekranda izlenebilmektedir. Şekildeki 1.abone,yayınları uydu üzerinden almak için çanak anten ve uygun donanıma sahip,STB kullanmaktadır. 1. abone yayın merkeziyle olan geri dönüş iletişimini,evindeki minik lokal VHF vericisi ile(218-219mhz bandında ) havadan,elektromanyetik dalgalarla,bölgesel işlem merkezine yapmaktadır.

1.abonenin etkileşim verileri geri dönüşü, bölgesel işlem merkezinde diğer verilerle birlikte işlenerek yayın merkezine yüksek hızlı network ağı ile(yada modem ile ) iletilmektedir. 1.abonenin etkileşim verilerinde,yayına reklam veren şirketlerden,talep edilen bir ek bilgi yada görüntü varsa,bu bilgilerin hazırlanıp yayına aktarılması için,bölgesel işlem merkezinden,ikinci bir hat(iletim ağı) ilgili reklamı veren şirketin,işlem merkezine bu bilgileri aktarır. Reklam veren,satış yapan şirketin işlem merkezi, bu aboneye ait verileri işleyerek,gerekli bilgileri tekst yada görüntü olarak yayınlaması için,yayın merkezi sunucusuna aktarır ve yayın merkezi bu bilgileri uydu yayını sinyalleri ekler. Böylece interaktif yayın döngüsü tamamlanır.

Blok şemamızda 2 nolu abone,interaktif yayınları yer vericilerinden gönderilen(VHF-UHF bantlarındaki) sinyalleri, çatı anteni aracılığıyla alarak,STB ünitesinde işler,abonenin yayın merkezine ve reklam veren şirketlere geri dönüş iletimi ise telefon hatları üzerinden olmaktadır.STB ilgili telefonu otomatik olarak arayarak,abonenin etkileşim verilerini önce bölgesel işlem merkezine ve oradan reklam veren şirketin işlem merkezine,ayrıca yayın merkezine ileterek,gerekli yayın değişikliğini,yer vericisinin yayın yaptığı kanallarda gerçekleştirir.

3. abonemiz ise kablo TV şebekesi üzerinden,hem interaktif yayınları almakta,hem de geri dönüş sinyallerini,aynı kablo üzerinden gönderebilmektedir. Kablo TV yayın kanalları,önce bölgesel dağıtım istasyonuna gelir,buradan evlere dağılan kablo şebekesi,iki yönlü iletişimi sağlayacak yapıdadır. 3 nolu abonenin evindeki STB alıcısının dizaynı,kablo TV frekans bantlarını içermekte olup,abonenin etkileşimli geri dönüş verilerini, kablo modemi aracılığıyla,geriye dağıtım merkezine gönderir. Dağıtım merkezinde tüm abonelerden gelen verilerin,sıralanarak işlenmesi sonucu her biri ilgili reklam şirketinin,işlem merkezine ve yayın merkezine gönderilir. Yayın merkezinde farklı iletim kanallarından gelen tüm abone bilgileri işlenerek,yayın değişikleri ve program eklemeleri ilgili kanallara anında yapılır.

Yorum yazın